Hemelwaterafvoer berekenen: waar je op moet letten

Een goede hemelwaterafvoer lijkt vanzelfsprekend, tot het misgaat. Bij hevige regen moet een dak binnen korte tijd honderden liters water kwijt. Is de afvoer te krap gedimensioneerd, dan ontstaat wateroverlast, lekkage of in het ergste geval schade aan de constructie. In dit artikel lees je hoe een hemelwaterafvoer werkt, welke eisen gelden en hoe je de juiste capaciteit bepaalt.

Wat doet een hemelwaterafvoer precies

De hemelwaterafvoer verzamelt regenwater van daken en verharde oppervlakken en voert dit gecontroleerd af naar het riool, een infiltratievoorziening of oppervlaktewater. Het systeem bestaat uit dakgoten, hemelwaterafvoeren (de verticale leidingen), eventuele noodoverstorten en de aansluiting op de buitenriolering. Elk onderdeel moet zijn afgestemd op de hoeveelheid water die er in korte tijd doorheen kan.

Welke eisen gelden

De dimensionering van een hemelwaterafvoer valt in Nederland onder NEN 3215. Die norm geeft rekenregels voor de afvoer van hemelwater binnen de perceelgrenzen. Bepalend zijn onder andere het aangesloten dakoppervlak, de vorm van het dak en de rekenwaarde voor de neerslagintensiteit. Voor de reguliere afvoer wordt met een bepaalde bui gerekend, en voor extreme situaties met een zwaardere bui in combinatie met een noodoverstort. Juist die noodoverstort wordt in de praktijk vaak vergeten.

Sinds het klimaat grilliger wordt en piekbuien heviger zijn, kiezen veel gemeenten en opdrachtgevers bewust voor ruimere marges. Het is verstandig om die eis vooraf helder te krijgen, want achteraf een afvoer verzwaren is kostbaar.

Zo bepaal je de benodigde capaciteit

De kern van de berekening is simpel in principe: hoeveel water valt er in een piekbui op het aangesloten oppervlak, en kan het systeem dat afvoeren. In de praktijk komt er meer bij kijken, zoals de hydraulische capaciteit van de leidingen, het verval, de plaats van de afvoerpunten en de aansluiting op het riool.

Wie zeker wil weten dat het systeem klopt, laat een hemelwaterberekening opstellen. Daarin wordt per dakvlak berekend welke afvoercapaciteit nodig is en hoe de leidingen en noodoverstorten gedimensioneerd moeten worden. Zo voorkom je zowel onderdimensionering als onnodig zware, dure leidingen.

Veelgemaakte fouten

Een aantal fouten kom je opvallend vaak tegen:

• De noodoverstort ontbreekt, waardoor er bij een verstopping of piekbui geen ontsnappingsroute is.
• Het volledige dakoppervlak wordt niet meegerekend, bijvoorbeeld aangrenzende verharding of een uitbouw.
• De afvoer sluit aan op een riool dat de piek zelf niet aankan.
• Goot en afvoer zijn wel berekend, maar staan niet correct op tekening, waardoor de uitvoerder alsnog improviseert.

Die laatste is belangrijk. Een berekening is pas bruikbaar als hij goed is verwerkt in de installatietekeningen voor hemelwaterafvoer. Berekening en tekening horen bij elkaar: het een bepaalt de maatvoering, het ander zorgt dat het op de bouw ook zo wordt uitgevoerd.

Conclusie

Een betrouwbare hemelwaterafvoer staat of valt bij een correcte dimensionering volgens NEN 3215, inclusief noodoverstort en een goede aansluiting op het riool. Reken met realistische piekbuien en laat de berekening netjes vertalen naar de tekeningen. Twijfel je of jouw ontwerp de volgende hoosbui aankan? Laat de afvoer dan doorrekenen voordat de schop de grond in gaat.